1. Vì sao khi yêu, người ta dễ tổn thương nhất?
Nhiều người từng trải qua cảm giác:
- Người nữ: Khi anh ấy im lặng, tôi thấy như mình bị bỏ rơi, không có giá trị, là người vô hình trong mắt anh ấy.
- Người nam: Cô ấy cứ hỏi liên tục, tôi thấy mệt mỏi, tôi chỉ muốn tránh đi cho yên.
Thực ra, đó không chỉ là chuyện tính cách hay cách giao tiếp. Ở tầng sâu hơn, não bộ và cảm xúc của chúng ta đang vận hành theo “hệ thống gắn bó” – một cơ chế tự nhiên được hình thành từ nhỏ, điều khiển cách ta tìm kiếm sự an toàn trong mối quan hệ thân mật.
Theo John Bowlby – cha đẻ của Lý thuyết gắn bó (Attachment Theory), con người được sinh ra với một nhu cầu bản năng là được gắn bó và cảm thấy an toàn bên cạnh một người có thể bảo vệ, yêu thương mình. Những trải nghiệm thời thơ ấu – khi ta được dỗ dành, an ủi hay bị phớt lờ, bỏ mặc – sẽ hình thành “mô hình làm việc nội tại” (internal working model) về:
- Bản thân: Mình có đáng được yêu không?
- Người khác: Người khác có sẵn sàng ở bên mình khi mình cần không?
Những niềm tin sâu xa này theo ta suốt đời và ảnh hưởng mạnh đến cách ta yêu, phản ứng và xử lý xung đột khi trưởng thành.
Ví dụ: M có kiểu gắn bó lo âu, còn N có kiểu né tránh.
- Khi N im lặng vì muốn suy nghĩ, M lo lắng, nhắn tin liên tục: “Anh không còn thương em nữa hả?”.
- N càng bị chất vấn, N càng né tránh, khiến M càng đau khổ và phản ứng mạnh hơn.
Đây chính là “vòng xoáy đập cửa và đóng cửa” – một nguyên nhân phổ biến của mâu thuẫn dai dẳng trong các cặp đôi. Vì vậy, trong lúc cãi nhau, người ta không chỉ “giận” mà còn cảm thấy không an toàn. Khi đó: Người gắn bó lo âu sẽ tìm kiếm trấn an bằng mọi giá. Còn người né tránh lại tìm cách rút lui để tự bảo vệ mình khỏi căng thẳng từ đối phương. Hai hướng hành xử ngược nhau khiến cả hai đều cảm thấy “mình bị tổn thương vì người kia”, khi tranh cãi càng leo thang, sự đứt kết nối càng rõ ràng thể hiện qua sự căng thẳng, xa cách, đóng cửa lòng, lạnh nhạt.
2. Cách hóa giải mâu thuẫn vì những vấn đề “gốc rễ”
Cách hóa giải mâu thuẫn cho cặp đôi liên quan đến hệ thống gắn bó - một vấn đề “cốt lõi”, đòi hỏi cặp đôi cần nhận diện được phong cách gắn bó của nhau, học cách đón nhận và xem mọi xung đột đều ẩn chứa lời kêu gọi an toàn:
Anh hãy ở đây với em. Hãy bên cạnh em, đừng rời đi!
Em có chấp nhận con người thật của anh không?
Nghiên cứu của Mikulincer & Shaver (2007) cho thấy, khi cảm giác an toàn được phục hồi (ví dụ: qua cái ôm, lời xin lỗi hoặc ánh mắt cảm thông), não bộ lập tức giảm kích hoạt vùng căng thẳng và tăng hormone oxytocin – “hormone gắn bó”. Mọi xung đột trong tình yêu đều bắt nguồn từ nỗi sợ bị bỏ lại một mình. Khi hiểu về hệ thống gắn bó và nhu cầu an toàn, ta không chỉ hiểu người kia hơn mà còn hiểu chính bản thân mình.
3. Vài điều bản thân “ngẫm”
Khi mâu thuẫn, tôi thường có xu hướng đòi hỏi gần gũi hay rút lui?
Tôi có thể nhận ra tín hiệu lo lắng của người kia không?
Tôi đã từng học cách tạo cảm giác an toàn cho nhau qua lời nói, ánh mắt, cử chỉ hay chưa?
Chuyên viên tham vấn PHAN THỊ MỸ NGỌC
Nguồn tài liệu tham khảo cho bài viết
Bowlby, J. (1969). Attachment and Loss: Vol. 1. Attachment. Basic Books.
Hazan, C., & Shaver, P. (1987). Romantic love conceptualized as an attachment process. Journal of Personality and Social Psychology, 52(3), 511–524.
Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2007). Attachment in Adulthood: Structure, Dynamics, and Change. Guilford Press.
Johnson, S. M. (2004). The Practice of Emotionally Focused Couple Therapy: Creating Connection. Routledge.
Ảnh: nguồn internet
