Hội thảo Khoa học Quốc gia về Chiến lược phát triển công nghệ sinh học (CNSH) giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045 do ĐHQG-HCM phối hợp cùng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Bộ Khoa học và Công nghệ và Tập đoàn CT Group tổ chức, đã trở thành diễn đàn chiến lược cấp quốc gia. Với mục tiêu khẳng định vai trò tiên phong trong việc làm chủ công nghệ và chuyển giao tri thức, Hội thảo đã tổng hợp các báo cáo tham luận để kiến tạo một lộ trình hành động chi tiết. Bức tranh toàn diện này khẳng định quyết tâm chuyển đổi CNSH từ tiềm năng thành sức mạnh kinh tế, các báo cáo tại Hội thảo đã tập trung vào nội dung cốt lõi: Làm chủ công nghệ nền tảng và kiến tạo cơ chế mở.
Mũi nhọn công nghệ: Chuyển hóa công nghệ lõi thành sản phẩm chiến lược
Các báo cáo tham luận chuyên sâu đã tập trung phân tích sự cần thiết phải ưu tiên làm chủ các công nghệ nền tảng tiên tiến nhất. Đây là bước đi chiến lược nhằm chuyển hóa thành các sản phẩm “Make in Vietnam” cụ thể, phục vụ trực tiếp các lĩnh vực trọng yếu như y tế, an ninh và phát triển bền vững.
Nghiên cứu về xu hướng toàn cầu, GS.TS Henry Nguyễn, Giám đốc Trung tâm Sinh học Hoa Kỳ đã phân tích rằng sự hợp nhất của Công nghệ Gen, AI/Tin sinh học và Robot là động lực căn bản của đột phá thế kỷ 21. Theo đó, các công nghệ như Liệu pháp tế bào miễn dịch CAR-T và Chỉnh sửa Gen được xác định là trọng tâm chiến lược để điều trị ung thư và các bệnh mãn tính. Chiến lược này đã được cụ thể hóa bằng danh mục sản phẩm chiến lược rõ ràng.
Phân tích này được củng cố bởi tham luận của PGS.TS Soo Han Sen, Đại học Công nghệ Nanyang – NTU, Singapore, ông đã giới thiệu kinh nghiệm của một đại học hàng đầu khu vực, nhấn mạnh vào mô hình nghiên cứu đa ngành (Kỹ thuật Y sinh, RNA/CRISPR) và năng lực chuyển giao công nghệ mạnh mẽ của NTU, là hình mẫu cho các viện trường Việt Nam tham khảo ứng dụng.
Trong lĩnh vực Y tế và Tái tạo, tham luận của Tập đoàn CT Group cam kết làm chủ công nghệ Khử tế bào để tiến tới sản xuất giác mạc sinh học, không chỉ nhằm mục tiêu tự chủ nguồn cung trong nước mà còn mở rộng tiềm năng xuất khẩu. Song hành với đó, PGS.TS Phí Quyết Tiến, Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam đã báo cáo về thành tựu nền tảng quan trọng: hoàn thiện Bản đồ Genome chuẩn người Kinh VHG1.2, đóng vai trò là dữ liệu di truyền đáng tin cậy, thiết yếu cho việc phát triển Y học cá thể hóa.
Đồng thời, CNSH cũng được xác định là công cụ không thể thiếu trong lĩnh vực An ninh và Quốc phòng. Thượng tá, TS Đặng Bách Tài, Viện trưởng Viện Hóa và sinh học nghiệp vụ, Cục Công nghiệp an ninh, Bộ Công an đã nhấn mạnh vai trò thiết yếu của CNSH trong giám định ADN, nhận dạng cá thể, và đặc biệt là phát triển kit/test nhanh chuyên dụng nhằm tăng cường khả năng bảo đảm an ninh sinh học và phòng chống tội phạm công nghệ cao.
Bên cạnh đó, tiềm năng của CNSH trong Nông nghiệp bền vững cũng được khẳng định. Trong tham luận của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, PGS.TS Nguyễn Hữu Ninh đã báo cáo về năng lực đã được làm chủ đối với công nghệ CRISPR/Cas9, cho phép tạo ra các giống cây trồng chủ lực với các tính trạng ưu Việt như khả năng chịu mặn, chịu hạn và kháng bệnh. Ngoài ra, nhiều chế phẩm sinh học thương mại đã được ứng dụng rộng rãi để xử lý phế thải, phòng trừ nấm bệnh, qua đó thúc đẩy Nông nghiệp hữu cơ và phát triển bền vững theo đúng định hướng.
Kiến tạo Hệ sinh thái: Tháo gỡ thể chế và vận hành mô hình hợp tác
Sau khi phân tích sâu về các thành tựu và tiềm năng của công nghệ lõi, các báo cáo tham luận đã đồng loạt chỉ ra một thách thức mang tính hệ thống: cơ chế chuyển hóa kết quả nghiên cứu khoa học thành sản phẩm thương mại đang là rào cản lớn nhất. Cùng với đó, các tham luận đã tập trung vào các giải pháp quản trị, thể chế và cơ chế hợp tác liên ngành để kiến tạo một hệ sinh thái mở cho ngành CNSH.
Để giải quyết các khó khăn tồn tại, ông Nguyễn Phú Hùng, Bộ Khoa học và Công nghệ đã cùng các chuyên gia xác định khung cơ chế quản lý và quy trình thương mại hóa là rào cản thể chế lớn nhất cần tháo gỡ. Kiến nghị trọng tâm là cần thiết lập Cơ chế Thử nghiệm Có kiểm soát (Sandbox) để hợp lý hóa quy trình cấp phép, đặc biệt đối với các sản phẩm y tế tiên tiến như liệu pháp tế bào. Kèm theo đó, sự cần thiết phải tăng cường đầu tư ngân sách ổn định và đảm bảo kinh phí nghiên cứu dài hạn đã được đề xuất, nhằm thay thế cơ chế tài chính hành chính – kế toán hiện tại.
Về cơ chế hợp tác và chuyển giao công nghệ, PGS.TS Phí Quyết Tiến khẳng định chiến lược 2026-2030 sẽ tập trung xây dựng CNSH theo chuỗi giá trị hoàn chỉnh, chuyển từ nghiên cứu cơ bản sang phát triển sản phẩm ứng dụng và tổ chức thị trường.
Trong khi đó, ĐHQG-HCM với vai trò là hạt nhân nghiên cứu tại khu vực phía Nam, đã đưa ra những kiến nghị mang tính đột phá. Cụ thể, PGS.TS Trương Hải Nhung đại diện các nhóm nghiên cứu trong lĩnh vực công nghệ sinh học của ĐHQG-HCM đã kiến nghị mô hình “Trung tâm Liên kết Dịch chuyển CNSH Y tế” để tạo sự kết nối đa chiều giữa các Khối: Lâm sàng, Công nghệ và Kiểm định. Mô hình này được kỳ vọng sẽ giúp hợp lý hóa và thúc đẩy chuyển giao thành tựu y sinh vào thực tiễn nhanh chóng.
Hội thảo cũng tái khẳng định sự cần thiết phải củng cố mạng lưới “Nhà nước – Viện/Trường – Doanh nghiệp” (Mô hình Hợp tác Ba Nhà), với sự tham gia tích cực của ĐHQG-HCM và Đại học Cần Thơ. Với mục tiêu là phát triển cơ chế đặt hàng nghiên cứu theo nhu cầu thị trường, đồng thời tập trung đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, có khả năng làm chủ công nghệ lõi và tham gia vào chuỗi thương mại hóa toàn cầu.
Kỳ vọng này cũng đã được GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai, Phó Giám đốc ĐHQG-HCM, bày tỏ tại Hội thảo, khi nhấn mạnh mục tiêu tăng cường hợp tác “Ba Nhà” để chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành các sản phẩm CNSH mang thương hiệu “Make in Vietnam”, khẳng định vai trò tiên phong của một đại học dẫn dắt trong việc làm chủ công nghệ và chuyển giao tri thức.
Đúc kết chuỗi báo cáo tham luận chuyên sâu, Hội thảo đã có góc nhìn tổng quan về xu hướng phát triển của ngành CNSH, từ đó có thể thấy rằng: Chìa khóa để chuyển đổi tiềm năng CNSH thành sức mạnh kinh tế là sự song hành giữa hai yếu tố chủ chốt là làm chủ công nghệ lõi và đột phá về thể chế. Những nội dung báo cáo tại Hội thảo là cơ sở vững chắc cho kỳ vọng thiết lập thành công hệ sinh thái CNSH mở, gắn kết chặt chẽ mô hình “Ba Nhà”. Việc thực hiện quyết liệt các kiến nghị này là điều kiện tiên quyết để ngành CNSH Việt Nam đạt được bước nhảy vọt, hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia phát triển hùng cường theo tinh thần Nghị quyết số 36-NQ/TW.
MỘC MIÊN
Nguồn: https://vnuhcm.edu.vn/bai-viet/chia-khoa-dot-pha-bao-cao-chuyen-sau-mo-loi-san-pham-cong-nghe-sinh-hoc-make-in-vietnam
